یکشنبه ۳ خرداد ۱۴۰۵
یک سال از سقوط بشار اسد میگذرد؛ زمانی که رئیسجمهوری سوریه کشور را به مقصد مسکو ترک کرد و یکی از طولانیترین نظامهای خانوادگی قدرت در خاورمیانه فروپاشید. امروز دمشق چهرهای رسمیتر به خود گرفته، اما زیر این ظاهر تازه، کشور همچنان با ویرانی، بحران اقتصادی و شکافهای عمیق اجتماعی دستوپنجه نرم میکند.
برآورد بانک جهانی نشان میدهد بازسازی سوریه به دستکم ۲۱۶ میلیارد دلار سرمایه نیاز دارد. دهها منطقه در سراسر کشور هنوز زیر آوار باقی ماندهاند و اقتصاد، با وجود وعدهها و تغییرات ظاهری، هنوز به حرکت نیفتاده است. تعهدات حمایت مالی و سیاسی متحدان بینالمللی و منطقهای نیز تاکنون بهطور کامل محقق نشده است.
کسب اطلاعات بیشتر: استقبال محتاطانه کرملین از سند امنیت ملی ترامپ
صبح روز ۵ دسامبر ۲۰۲۵، تاکسیای که راوی گزارش را از مرز لبنان–سوریه عبور میداد، تفاوتی آشکار با نخستین سفر او در ۹ دسامبر ۲۰۲۴ داشت؛ تنها یک روز پس از آنکه بشار اسد سوریه را ترک کرد.
در آن روز تاریخی، خودروهای نظامی رهاشده ارتش سوریه در حاشیه بزرگراهها دیده میشد و یونیفرمهایی که زمانی نماد قدرت بودند، پراکنده بر زمین افتاده بودند. تابلویی با جمله «سوریه اسد به شما خوشآمد میگوید» که یک سال پیشتر عکس آن ثبت شده بود، اکنون ناپدید شده است.
امروز، یک سال پس از سقوط رژیم، مردم بار دیگر برای سالگرد این رویداد به میدان امویان بازگشتهاند؛ اما این بار، جشنها نظممندتر است. دیگر خبری از شلیک گلوله به هوا نیست و نیروهای امنیتی با خودروهای جدید و نشان ملی تازه، مصوب دولت احمد الشرع، نظم جمعیت را کنترل میکنند.
با وجود باقیماندن سه روز تا سالگرد رسمی، مردم پرچمها را به اهتزاز درآوردند و آتشبازی به راه انداختند؛ بسیاری از آنها از شادی و امید نسبت به آینده سخن میگفتند.
«اوضاع خوب است؛ در این یک سال همهچیز تغییر کرده»، این را معتز، دانشجوی ۱۹ ساله، میگوید. اما کمی بعد، او با احتیاط درخواست میکند نام خانوادگیاش در گزارش ذکر نشود؛ درخواستی که خود نشانهای از باقیماندن ترسهای قدیمی است.
دوست او، وقتی میفهمد خبرنگار همراهشان اهل کانادا است، جملهای کلیدی بر زبان میآورد: «سوریه برای سفر کوتاه خوب است، اما زندگی در کانادا بهتر است.»
بیشتر جوانان حاضر در میدان امویان، تمام عمر خود را زیر حاکمیت یک خانواده گذراندهاند. برای نسلی که تنها یک قدرت سیاسی را تجربه کرده، ترمیم زخمهای روانی سالهای خیزش، جنگ و سرکوب زمان میطلبد؛ همانقدر که بازسازی زیرساختهای ویران کشور.
کسبه بازارهای الصالحیه و الحمیدیه میگویند رونق اقتصادی همچنان بازنگشته است. امیدها به لغو تحریمهای آمریکا، بهویژه لغو اخیر قانون سزار، زنده است، اما در عمل بسیاری از مردم هنوز «روزبهروز» زندگی میکنند یا به حوالههای مالی بستگان خود در خارج از کشور وابستهاند.
یکی از اصلیترین انتقادهای فعالان مدنی، عدم پیشرفت ملموس در پرونده دهها هزار سوری ناپدیدشده است. پرترههایی که زمانی در میدان مرجه دمشق نصب شده بودند، اکنون پاره یا پایین کشیده شدهاند.
راوی گزارش از بازدید زندان صیدنایا در سال گذشته روایت میکند؛ جایی که هزاران نفر در میان بمبارانهای دوردست، به دنبال نشانهای از عزیزان خود بودند. شایعات درباره سلولهای مخفی زیرزمینی، خود تصویری از عمق ویرانگری نظام گذشته بود؛ حتی پس از آزادی همه زندانیان باقیمانده.
یک سال بعد، برخی خیابانها آسفالت شدهاند و نیروهای مسلح با یونیفرمهای نامنظم جای خود را به نیروهایی با لباسهای یکدست مشکی و نشانهای رسمی دولتی دادهاند. دمشق ظاهری قانونمندتر یافته، اما پشت این پوسته رسمی، بسیاری از شهروندان همچنان درگیر مشکلات معیشتی و ناامنیهای ذهنیاند.
گزارشها حاکی است که حدود سه میلیون سوری در یک سال گذشته به کشور بازگشتهاند. عمران، ۲۲ ساله، پس از نزدیک به یک دهه از لبنان بازگشته و امیدوار است دوباره کنار مادر و برادرش زندگی کند. ابوتاج، ۲۴ ساله، نیز پس از ده سال از عربستان سعودی بازگشته و منتظر پیوستن خانوادهاش است.
در محلههای قدیمی دمشق، گفتوگوها درباره آینده، نقش جوانان در بازسازی و تغییرات مطلوب ادامه دارد. حتی برخی سوریهای ساکن لندن، اَمّان و استانبول نیز در حال بررسی امکان بازگشت هستند؛ زیرا برای نخستین بار پس از سالها، امیدی واقعی شکل گرفته است.
با وجود آرامش نسبی، خشونتهای گسترده در ساحل سوریه در مارس و در السویدا در جولای باعث شده بسیاری از اقلیتها نسبت به دولت جدید بیاعتماد شوند. در سفرهای مختلف، بهویژه در السویدا، تردیدها نسبت به احمد الشرع و تیم او همچنان مشهود است.
هرچند وعدههایی درباره حقوق و کرامت اقلیتها مطرح شده، اما بسیاری از حسن نیتهای اولیه کمرنگ شدهاند. یک وکیل سوری در دمشق میگوید برچسبزنی رسانههای خارجی ــ مانند معرفی او بهعنوان «وکیل مسیحی» ــ بیش از آنکه کمکی کند، شکافها را عمیقتر میکند.
به گفته یکی از فعالان خارجی که مرتب به سوریه سفر میکند، «تأثیر کشتارهای السویدا بر افکار عمومی بسیار عمیقتر از آن است که در خارج از کشور درک میشود».
نبود بشار اسد همچنان احساسی از آرامش نسبی ایجاد کرده است، اما مبارزه برای حقوق همگانی – هم برای اقلیتها و هم برای اکثریت – هنوز پایان نیافته است.
در دومین روز حضور در دمشق، پیامی از رزان رشیدی، مدیر اجرایی کمپین سوریه، دریافت شد؛ کمپینی که تلاش میکند بشار اسد را از مسکو به سوریه بازگرداند تا در دادگاهی ویژه، به ریاست سوریها، محاکمه شود.
مسیر عدالت، بازسازی و آشتی ملی در سوریه تازه آغاز شده است؛ مسیری طولانی که همزمان با امید، تردید و زخمهای عمیق سالهای گذشته همراه است.
تمام حقوق برای پایگاه خبری کویر نیوز محفوظ می باشد کپی برداری از مطالب با ذکر منبع بلامانع می باشد.
کویرنیوز